Bir Zamanlar Lider Erzurum

BİR ZAMANLAR LİDER ERZURUM

1990' lı yılların sonlarına kadar Erzurum; ülkemizde Doğu, Güneydoğu, Batı Karadeniz illerinin, yurtdışında ki komşularımızdan İran, Irak, Azerbaycan ve Rusya'nın alışveriş merkezlerinden biri olma özelliğini koruyordu. Şehir merkezinde güçlü gıda ve dayanıklı tüketim ürünleri satan toptancıları vardı. Bunlar gerek yukarıda saydığımız bölge illerine, gerekse komşu ülkelere başta gıda ürünleri olmak üzere dayanıklı tüketim malları da satabiliyordu. Şehrin merkezinde faaliyet gösteren bu işletmelerden onlarca isim sayabiliriz. Bu yerel işletmelerin yanı sıra Trabzon, Rize, Bayburt, Kayseri, Kars, Gaziantep, Van gibi illerimizden gelen işletmelerin de ilimizde işyerleri, ya da şubeleri bulunuyordu. Türkiye'nin ticaret merkezi sayılan İstanbul'dan birçok büyük şirketin şehrimizde ya temsilcilikleri, ya bölge müdürlükleri, bölge depoları bulunuyordu.

Erzurum'da 1950'li yıllardan başlayan Karadenizli iş adamı göçü yaklaşık kırk yıl şehir ekonomisinde önemli rol oynamıştır. Erzurum 1950 - 1990 yılları arasında bir ticaret merkezi konumunu korumuştur. Yüzlerce işletme şehirde önemli bir istihdam oluşturmuştur. Kalifiye eleman yetişmesine öncülük etmiştir. Şehir; ilçeleri, ilçelere ve merkeze bağlı köylerinin tarım ve hayvancılık ürünleriyle de Türkiye ekonomisine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Erzurum; kaliteli yağ, peynir, et ve bakliyat üretiminde gerek yurtiçi, gerekse yurtdışında aranan, tercih edilen bir il olmuştur. Patates, ayçiçeği, kuru fasulye, dut, ceviz, buğday, arpa, çavdar ürünlerinin üretiminde de Türkiye ekonomisinde başlarda yer almış ve bu konumunu yıllarca sürdürmeyi başarmıştır.

Şehir verimli ve geniş topraklarını iyi değerlendirmiş, böylece uzun seneler Türkiye ekonomisinde kişi başına düşen milli gelir sıralamasında ilk onda yerini almıştır. Şehirdeki bu ekonomik kalkınmışlık, insanlar arasındaki refah seviyesini de yükseltmiş, yükselen refah seviyesi spora, eğitime, sanata da yansımıştır. Bu yıllarda Erzurum futbolda üstün başarılar elde etmiştir. Erzurumspor Türkiye'nin tek namaglûp takımı olarak ikinci lige yükselebilmeyi başarmıştır. Akabinde şehir, takımını ikinci ligden birinci lige de taşımayı bilmiştir. Yine bu yıllarda boksta, güreşte, Uzakdoğu sporlarında, kayakçılıkta, dünya çapında derece alan sporcular yetiştirebilmiştir. Boksta Nafiz Kuran'ı, güreşte Reşit Karabacak'ı, kayakta Fevzi Tosun'u birer misal olarak gösterebiliriz.

1950'li yıllarda kurulan Atatürk Üniversitesi dünya biliminde öncülük edecek akademisyenler yetiştirdiği gibi, dünyanın meşhur ilim adamlarının da çalıştığı, araştırma yaptığı, ders verdiği bir eğitim kurumu olmuştur. Ünlü ressamlar, müzisyenler, fotoğraf sanatçıları, şairler, ilahiyatçılar, kimyagerler, tıpçılar, ziraatçılar, mimarlar, mühendisler, tiyatro ve sinema sanatçıları, devlet adamları hep bu dönemde yetişmiştir. Bunlara misal olarak birkaç isim verelim: Orgeneral Selahattin Demircioğlu, Orgeneral Semih Sancar, Orgeneral Cemal Gürsel...

Cemal Gürsel; Türkiye Cumhuriyeti tarihinde Erzurumlu ilk ve tek cumhurbaşkanıdır. Yine Kıbrıs Fatihi dönemin Genelkurmay başkanı Orgeneral Semih Sancar'da şehrin gururu olmuştur.

Hep bu yıllarda başarılar devam etmiş folklorda bar ekibimiz dünya şampiyonu olabilmiştir. Tıpçılardan Prof. Dr. Muzaffer Kükçüoğlu'nu, Prof. Dr. Zeki Başar'ı, ziraatçılardan Prof. Dr. Saip Tellioğlu'nu, hukukçulardan Av. Tahsin Telli'yi, tiyatro sanatçılarından Nejat Uygur'u, sinema sanatçılarından Erol Taş'ı, hatırlamamak mümkün mü?

Yine o yıllarda şehir çok zengin yazılı ve sözlü halk edebiyatı ile Türk milli kültürüne önemli katkılar sağlamıştır. Bunlardan Aşık Yaşar Reyhani'yi, Nusret Sümmani'yi, Rahmani'i Ruhani'i Nuri Çırağı'yi, Fuat Çerkezoğlu'nu, Mükerrem Kemertaş'ı, Raci Alkır'ı ve daha bir çok ismi anmadan geçemeyiz.

Onlarca edebi, fikri derginin yanı sıra Erzurum Türkiye'de en çok günlük gazete çıkaran illerden biri olma özelliğini de uzun seneler sürdürebilmiştir. Gazetecilerden Selahattin Turgay Daloğlu'nu, Kemal Alyanak'ı Ahmet Polat'ı da rahmetle anmak istiyoruz.

İlahiyatta Alvar İmamı Muhammet Lütfi Efendi; Kurşunlu medresesinde Türkiye çapında tanınmış nice Erzurumlu din aliminin yetişmesine vesile olmuştur. Burada ünlü vaizler, diyanet işleri başkanları, fıkıh âlimleri ve mutasavvıflar yetişmiştir.

İşte Erzurum yukarıda özetin özetiyle anlatmaya çalıştığımız vechile 1990'lı yıllara kadar; ekonomi, sosyal, tarih, turizm, tarım, hayvancılık, ilim, edebiyat, sanat, felsefe, siyaset, devlet adamı ölçeklerinde Türkiye'mizin yükselen ve yükselten bir şehri idi.